Jasmin Medić: Ključni strateški ciljevi 9. januara nisu ostvareni, Una i Neretva nisu postale granice srpske države
U Republici Srpskoj se neustavni 9. januar obilježava kao dan entiteta. O tome kako je došlo do ovog datuma i da li su ispunjeni ciljevi koji su zacrtani 1992. godine razgovarali smo s historičarem Jasminom Medićem.
“Prije svega, potrebno je podsjetiti da ideja o stvaranju srpske države zapadno od rijeke Drine, odnosno o proširenju granica Srbije, ima duboke historijske korijene koji sežu u XIX stoljeće. Srpski nacionalni projekti su kroz historiju nastojali iskoristiti svaku političku krizu ili prelomni trenutak kako bi se taj cilj realizirao, što je bio slučaj i tokom raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije”, podsjetio je Medić.
Navodi da događaji koji su prethodili 9. januaru 1992. godine jasno potvrđuju tu kontinuiranu političku strategiju, od povlačenja jedinica Jugoslovenske narodne armije iz Slovenije, preko agresije na Republiku Hrvatsku, do uspostavljanja paralelnih političkih i administrativnih struktura unutar Bosne i Hercegovine od strane Srpske demokratske stranke.
“Proces tzv. ‘saoizacije’ predstavljao je ključni mehanizam tog projekta. Srpske autonomne oblasti formirane tokom 1991. godine obuhvatale su gotovo 63 posto teritorije Bosne i Hercegovine, a upravo sa tih područja je jednostrano proglašena Republika srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Sve navedeno nedvosmisleno ukazuje na to da proglašenje od 9. januara 1992. godine nije bilo rezultat spontane političke odluke, već dio unaprijed planiranog i detaljno pripremljenog procesa”, ističe Medić.
Podsjeća da je osnovni cilj tog projekta bio je, najprije, “odbrana” teritorije zamišljene srpske republike kroz provođenje masovnih zločina nad bošnjačkim stanovništvom u opštinama u kojima su Bošnjaci činili apsolutnu ili relativnu većinu, a potom i teritorijalno proširenje na strateški važne prostore.
“Nimalo slučajno, najteži zločini tokom 1992. godine počinjeni su upravo u etnički mješovitim sredinama koje su, prema planovima srpskih nacionalista, trebale postati sastavni dio buduće srpske države”, podvukao je Medić.
Ističe da je u knjizi “Nastanak Republike Srpske: od regionalizacije do strateških ciljeva (1991–1992)”, Muamer Džananović, Hikmet Karčić i on detaljno analiziraju reakcije legalnih institucija vlasti Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine na ove događaje.
“Već dan nakon jednostranog proglašenja Republike srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, Predsjedništvo SRBiH je na svojoj sjednici zaključilo da se radi o ‘protuustavnom aktu koji kao takav ne proizvodi pravne posljedice’. Međutim, ni legalne vlasti, niti bošnjački narod u tom trenutku nisu bili svjesni razmjera nasilja i sistemskih zločina koji će uslijediti svega nekoliko mjeseci kasnije”, poručio je Medić.
Medić podvlači da je važno naglasiti da Republika Srpska nije proglašena s ciljem da postane entitet unutar Bosne i Hercegovine.
“Primarni cilj bio je ostanak u tzv. ‘krnjoj Jugoslaviji’, koja je u suštini predstavljala projekt Velike Srbije. Iako su politički predstavnici srpskog nacionalnog pokreta zahtijevali dvije trećine teritorije Bosne i Hercegovine, konačno su svedeni na 49 posto. RS je prvobitno bio definiran kao država srpskog naroda i ostalih građana danas je, barem formalno, ustavno uređen kao entitet u kojem su ravnopravnosti tri naroda. U teritorijalnom smislu, nisu ostvareni ključni strateški ciljevi: nije uspostavljen zamišljeni koridor između Krajine i Semberije, Sarajevo nije podijeljeno onako kako su bili zacrtali, rijeke Una i Neretva nisu postale granice srpske države, RS nema izlaz na more, a rijeka Drina ostala je međunarodna granica između Bosne i Hercegovine i Srbije. Ipak, unatoč navedenom, ideja o podjeli Bosne i Hercegovine nikada nije napuštena, što se može prepoznati u svakodnevnim političkim praksama i retorici”, ističe Medić.
Medić poručuje da dok građani u Federaciji Bosne i Hercegovine možda imaju privilegiju da ignorišu ovakvo neustavno obilježavanje, Bošnjaci koji žive u Prijedoru, Zvorniku, Srebrenici ili Bratuncu upravo su tokom obilježavanja, izloženi raznim oblicima provokacije.
“Nije u pitanju samo način obilježavanja nego i poruke da žive u entitetu koji se predstavlja kao isključivo srpski. Lično smatram da je ignoriranje u tom kontekstu zanemarivanje stvarnosti sunarodnjaka, njihovog straha i osjećaja nesigurnosti. Na koncu, da li treba zanemariti činjenicu da značajan broj Bošnjaka upravo tokom obilježavanja tzv. Dana Republike Srpske privremeno napusti taj entitet?”, zaključio je Medić.
klix.ba
