Na današnji dan 1834. godine, preminuo je Husein-kapetan Gradaščević – Zmaj od Bosne, legenda, paradigma bosanskog ponosa, ne samo u svom dobu nego i danas, najveći među velikanima, bosanski gazija i jedna od najuglednijih ličnosti u historiji Bosne i Hercegovine. Ukopan je na mezarju Ejup u Istanbulu.
Imate problema s gljivicama na noktima? Isprobajte ovu jednostavnu metodu večeras (Genijalno!)Nail Care Journal
Nisam mogao izgubiti masnoću na trbuhu – dok nisam otkrio ovaj trik za stopalaFoot & Body Journal
Husein-kapetan Gradaščević rođen je u Gradačcu, 31. avgusta 1802. godine, u bogatoj begovskoj i spahijskoj porodici. Bio je veoma obrazovan, a već sa 16 godina je naučio i arapsku kaligrafiju.
Vrlo mlad, već u 19. godini, Husein je postao kapetan Gradačačke vojne kapetanije. Istakavši se tokom Rusko-turskog rata (1828. – 1829.), Gradaščević je od bosanskog guvernera dobio zadatak da mobilizira vojsku između Drine i Vrbasa, a do 1830. godine postao je vođa svih osmanskih kapetana u Bosni.
Bosanski vezir
U decembru 1830., Husein-kapetan je bio domaćin skupa bošnjačkih ajana u Gradačcu, a krajem januara 1831. održan je sastanak u Tuzli, odakle je upućen opći poziv bosanskom narodu da se diže na ustanak za odbranu Bosne. Husein-kapetan Gradaščević tada je izabran za vođu Pokreta za bosansku autonomiju te predvodio čuveni Veliki ustanak.
U Prištini je, 10. augusta 1831., održan sastanak svih vođa Pokreta za autonomiju na kojem je Husein-kapetan Gradaščević proglašen bosanskim vezirom. Njegov novi status ozvaničen je tokom Svebosanskog sabora, održanog 12. septembra iste godine u Sarajevu, kada Gradaščević postaje, ne samo vrhovni zapovjednik nego i glavna civilna vlast u Bosni. Osnovao je sud te, nakon što se udomaćio u Sarajevu, preselio centralnu vlast Bosne u Travnik, napravivši od njega glavni grad pobunjene Bosne. U Travniku je osnovao Divan, Bosanski kongres, koji je zajedno s njim činio Vladu Bosne.
U proljeće 1832. godine, novoimenovani bosanski beglerbeg Mahmud Hamid-paša s 30.000 osmanskih vojnika kreće da uguši pobunu i poražava bosansku vojsku prvo u bici kod Banjske, a nakon toga još nekoliko četa bosanske vojske u pohodu prema Sarajevu.
Izdaja hercegovačkih vođa
Nakon narednog poraza u bici kod Šarenog hana bosanska vojska se povukla prema Sarajevu. Posljednja bitka dogodila se 4. juna 1832. godine na Stupu u Sarajevu, kada je konačno poražen Husein-kapetan Gradaščević. Jedan od glavnih razloga poraza bila je izdaja hercegovačkih vođa Ali-paše Rizvanbegovića i Smail-age Čengića, koji su došli u pomoć sultanovoj vojsci i probili Huseinove linije kod mjesta Crna Rijeka.
Husein-kapetan Gradaščević je, nakon poraza bosanske vojske, morao pobjeći u Habsburšku Monarhiju, 31. maja 1832. godine. Odatle je pregovarao sa sultanom da se vrati u Carstvo, koji je njegovu želju odobrio, ali mu je zabranio da se vrati u Bosnu, zbog čega se odselio prvo u Beograd, a potom u Istanbul.
Jozef Dobrovski. Wikipedia.org
Rođen češki slavist Jozef Dobrovski, “Otac slavistike”
1753. – Rođen češki slavist Jozef Dobrovski (Joseph Dabrowski), “Otac slavistike”, tvorac češke gramatike i gramatike staroslavenskog jezika, centralna ličnost češkog narodnog preporoda. Proučavao je sve slavenske jezike i književnosti, posebno rad slavenskih prosvjetitelja Ćirila i Metodija, slavenske azbuke i staroslavenski jezik. Djela: “Historija češkog jezika i književnosti”, “Gramatika češkog jezika”, “Gramatika staroslavenskog jezika”, slavističke zbirke “Slavin”, “Slovanka”.
1893. – Američka filmska glumica Me Vest (Mae West), koja se iskazala kao izuzetna komičarka, rođena je na današnji dan. Filmovi: “Seks”, “Dijamantska Lili”, “Nisam anđeo”, “Klondajk Eni”, “Svaki dan je praznik”, “Idi na zapad, mladi čovječe”, “Mura Brekendridž”, “Učinila mu je krivo”.
1908. – Umro srbijanski pisac Radoje Domanović. Od 1905. do smrti bio je šef korektora Državne štamparije u Beogradu. Uređivao je satirični list “Stradija”. Djela: satirične pripovijetke “Stradija”, “Vođa”, “Danga”, “Mrtvo more”.
1923. – Rođena Mira Stupica, jedna je od najcjenjenijih srpskih i regionalnih pozorišnih, filmskih i televizijskih glumica. Debitovala je 1941. godine u pozorištu. Godine 1955., zajedno sa suprugom Bojanom Stupicom odlazi u Zagreb, gdje glumi u Hrvatskom narodnom kazalištu do 1957., nakon čega se vraća u Beograd. Rad na filmu započela je 1951. godine, od kada je ostvarila gotovo 50 filmskih i televizijskih uloga. Mira Stupica starija je sestra slavnog glumca Bore Todorovića.
1943. – Američki filmski glumac Robert de Niro, jedna od najvećih svjetskih filmskih zvijezda krajem 20. vijeka, dobitnik Oskara za uloge u filmovima “Kum Dva” i “Razjareni bik”, rođen je na današnji dan. Ostali filmovi: “Taksista”, “Dvadeseti vijek”, “Bilo jednom u Americi”, “Lovac na jelene”, “Njujork, Njujork”, “Vrelina”, “Obožavalac”.
1953. – Njemačko-rumunska književnica Herta Miler (Müller), poznata po svojim djelima koja vjerno prikazuju teror režima Nikolaja Čeaušeskog, rođena je na današnji dan. Herta je tokom 1990-ih postala svjetski renomirani autor, a njena djela su prevedena na više od 20 jezika. Također joj je uručeno više od 20 nagrada, te, kao kruna karijere, Nobelova nagrada za književnost 2009. godine.
1960. – Rođen Šon Džastin Pen (Sean Justin Penn), američki filmski glumac i reditelj. Dobitnik je dva Oskara za najbolju glavnu ulogu. Najpoznatiji je po ulogama žestokih, često nesimpatičnih likova bez smisla za humor. Penov privatni život počeo je privlačiti medije nakon što se oženio pop zvijezdom Madonom (Madonna), 1985. godine.
1996. – S kosmodroma u Bajkonuru u vasionu je poletjela prva Francuskinja Klaudija Dešaj (Claudie Deshays), koja je potom provela 16 dana u naučnoj misiji na ruskoj svemirskoj orbitalnoj stanici “Mir”.
Arsen Dedić. Vecernji.hr
Umro Arsen Dedić, hrvatski kompozitor
2015. – Umro Arsen Dedić, hrvatski kompozitor, književnik, prevoditelj, pjesnik i kantautor. Autor je i izvođač više desetaka šansona te pobjednik mnogih muzičkih festivala. Slovi za jednog od utemeljitelja šansone u Hrvatskoj i uopće na Balkanu. Na estradnoj sceni se pojavio 1969. godine, kada je objavio svoj prvi album „Čovjek kao ja“, koji je vrtoglavom brzinom dospio na vrh tadašnje top-ljestvice prodatih albuma. Uz muziku, objavio je više zbirki lirike. Prevodio je i obrađivao poznate šansonijere i autore. Njegove pjesme su prevodili i obrađivali mnogi izvođači, a sâm je pisao za mnoge poznate hrvatske estradne umjetnike, najviše za suprugu Gabi Novak, koja je preminula nedavno, 11. avgusta 2025. Veliki dio Arsenovog opusa čini i primijenjena muzika za televiziju, film i pozorište. Bio je član Hrvatskog društva skladatelja i Hrvatskog društva pisaca.
2023. – U Sarajevu preminuo Marko Vešović, bosanskohercegovački i crnogorski pisac, esejist, književni kritičar i prevodilac. Rođen je 1945. godine u selu Pape kod Bijelog Polja u Crnoj Gori. Gimnaziju je završio u Bijelom Polju, Filozofski fakultet u Sarajevu. Postdiplomski studij završio je na Filološkom fakultetu u Beogradu. Kao profesor radio je u sarajevskoj srednjoj Autosaobraćajnoj školi i u gimnaziji “Pero Kosorić”. Desetak godina Marko Vešović bio je profesor na Filozofskom Fakultetu u Sarajevu, a potom urednik u Izdavačkoj kući “Veselin Masleša”. Na Filozofski fakultet vratio se 1992. godine. Deset godina kasnije odbranio je doktorsku disertaciju “Jezik u poeziji Radovana Zogovića“ na svom matičnom fakultetu u Sarajevu. Objavio je više od 30 knjiga poezije i proze, pjesničkih prevoda, esejistike i polemika.
avaz
