Prije 137 godina rođen je Isak Samokovlija: Goraždanin kojeg su Andrić i Selimović smatrali velikanom
Prije 137 godina u Goraždu je bosanskohercegovački pripovjedač Isak Samokovlija koji je ljekarsku karijeru gradio u više bosanskohercegovačkih gradova, a književnim djelima ostavio trag koji traje decenijama.
Isak Samokovlija jedan je od najznačajnijih pripovjedača koje je Bosna i Hercegovina dala.
Isak Samokovlija rođen je 1889. godine u gradu na Drini koji će ostati duboko upisan u njegov život i književno stvaralaštvo. Osnovnu školu završio je u rodnom gradu, gimnaziju u Sarajevu, a potom upisao Medicinski fakultet u Beču. Studije je započeo 1910. godine, ali ih je prekinuo Prvi svjetski rat. Mobiliziran je 1914. godine i poslan na front, pa je fakultet završio tek 1917. godine. U Beču je upoznao i svoju buduću suprugu, Heddu Brunner. U braku su dobili troje djece, Mišu, Mirjanu i Rikicu.
Nakon rata Samokovlija se vraća u Bosnu i Hercegovinu i počinje raditi kao ljekar. Prvo se vraća u svoje Goražde, gdje od 1918. godine ostaje tri godine. Potom odlazi u Fojnicu, a 1925. godine vraća se u Sarajevo i počinje raditi u bolnici “Koševo”, današnjem Kliničkom centru Univerziteta u Sarajevu.
Ljekarski posao bio je zahtjevan, ali književnost je postajala njegova najveća ljubav. Samokovlija je, kako je često govorio, pisao noću, nakon što bi završio posao.
Od ljekara do jednog od najvećih bosanskohercegovačkih pripovjedača Istovremeno s ljekarskim pozivom, Samokovlija se bavio novinarstvom i književnošću. Bio je jedan od urednika lista “Jevrejski život”, u kojem je 1927. godine objavio svoju prvu pripovjetku “Rafina avlija”. Dvije godine kasnije u Sarajevu objavljuje prvu zbirku pripovjedaka “Od proljeća do proljeća”, a potom i zbirku “Pripovijetke”.
Njegova književnost bila je duboko vezana za Bosnu, njene ljude, njihove sudbine, običaje, siromaštvo, ljubav i svakodnevni život. Njegove priče, nastale iz bosanskohercegovačkog života, prevedene su i na strane jezike. Posebno mjesto u njegovom stvaralaštvu zauzima pripovijetka “Nosač Samuel”, objavljena 1946. godine, koju književni kritičari smatraju njegovim najznačajnijim dijelom. Samokovlija je napisao i drame “Hanka”, “Plava Jevrejka”, “On je lud” i “Fuzija”, a prema njegovim djelima nastale su brojne pozorišne i televizijske dramatizacije.
Njegova “Hanka” doživjela je i filmsku ekranizaciju. Film je 1955. godine režirao Slavko Vorkapić, a naredne godine predstavljao je kinematografiju bivše Jugoslavije na Filmskom festivalu u Cannesu.
Početak Drugog svjetskog rata donio je Samokovliji teška iskušenja. Ostao je bez posla, a kao Jevrej bio je izložen progonu i poniženjima. Ubrzo je odveden u logor u Sarajevu. Nakon više pokušaja uspio je pobjeći i ratne godine provesti skrivajući se sve do oslobođenja. Nakon Drugog svjetskog rata gotovo potpuno se posvetio književnom radu. Uređivao je književni časopis “Brazda”, a potom je do smrti radio kao urednik u Izdavačkom preduzeću “Svjetlost”.
O značaju Isaka Samokovlije najbolje svjedoče riječi njegovih velikih savremenika.
Ivo Andrić, jedini bosanskohercegovački dobitnik Nobelove nagrade za književnost, Samokovliju je nazvao jednim od najboljih pisaca koje je Bosna i Hercegovina dala.
Meša Selimović smatrao je da je, izuzmemo li Andrića, Samokovlija najbolji bosanskohercegovački pripovjedač. Takve ocjene dodatno potvrđuju mjesto koje Samokovlijino stvaralaštvo zauzima u historiji književnosti Bosne i Hercegovine.
Goražde čuva uspomenu na svog velikana
Samokovlijina veza s Goraždem bila je posebna. Rodni grad i Drina ostali su važan dio njegovog književnog svijeta, a Goražde danas njeguje uspomenu na svog velikog književnika. Svake godine polovinom januara održava se manifestacija “Dani Isaka Samokovlije – Sunce nad Drinom”, posvećena njegovom životu i djelu. U Goraždu Dom zdravlja nosi ime Isaka Samokovlije, a u njegovom krugu nalazi se i bista posvećena velikom piscu i ljekaru. Poseban “Samokovlijin kutak” nalazi se i u Domu pisaca u Sarajevu. Riječ je o svojevrsnom porodičnom muzeju koji su formirali njegova kćerka Mirjana i njen suprug Milutin. Tu se čuvaju njegov radni sto, knjige, nalivpera, olovke, tabakera i drugi predmeti, među kojima je i vaza koju je dobio od majke nakon položene mature u sarajevskoj Prvoj gimnaziji. Na zidu je i portret Isaka Samokovlije, rad slikara Marija Mikulića, njegovog velikog prijatelja.
Isak Samokovlija preminuo je 15. januara 1955. godine u Sarajevu, u 66. godini života. Sahranjen je na starom Jevrejskom groblju u Sarajevu. Iza njega su ostali brojni književni radovi, među njima i neobjavljeni rukopisi, ali prije svega priče koje su sačuvale jedan dio Bosne i njenih ljudi od zaborava. Od Goražda, preko Sarajeva i Fojnice, do književnih stranica koje su prešle granice zemlje, Isak Samokovlija ostao je jedno od velikih imena bosanskohercegovačke književnosti i čovjek čije djelo i danas živi.
klix.ba
