Muamer Džananović i Elvedin Mulagić objavili kapitalnu studiju o genocidu u Zvorniku
U izdanju Univerziteta u Sarajevu, Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava objavljena je dvotomna knjiga “Zvornik 1992–1995: Genocid na kapiji Bosne”, autora Muamera Džananovića i Elvedina Mulagića.
Djelo obuhvata oko 1.400 stranica, raspoređenih u 15 poglavlja, sa više od 4.500 fusnota, te opsežnim prilozima koji sadrže sistematizirane popise žrtava, masovnih grobnica ekshumiranih na području Zvornika, kao i drugu relevantnu dokumentarnu građu.
Knjiga je rezultat desetogodišnjeg empirijskog naučnoistraživačkog projekta realiziranog pod okriljem Instituta. Istraživanje je obuhvatilo analizu obimne arhivske građe, više od 200 terenskih video intervjua sa žrtvama i svjedocima koje su autori lično snimili, kao i prikupljanje i obradu nekoliko hiljada upitnika o ubijenim i nestalim osobama.
Popis 2.472 ubijene i nestale osobe
Projekat je bio usmjeren na dva osnovna cilja, dokumentovanje i utvrđivanje svih počinjenih ratnih zločina, te popis ubijenih i nestalih žrtava u Zvorniku u periodu 1992–1995, u sklopu genocida nad Bošnjacima. Tokom istraživanja uspostavljena je široka mreža popisivača i saradnika unutar povratničkih zajednica. U prilozima knjige predstavljeni su identiteti, osnovni biografski podaci te okolnosti ubistva ili nestanka 2.472 žrtve s područja općine Zvornik, uključujući 392 Zvorničana ubijena u genocidu u Srebrenici i njenoj okolini.
Autori su detaljno analizirali političke, vojne i policijske strukture uključene u planiranje, rukovođenje i izvršenje zločina, uključujući ulogu institucija Srbije i Crne Gore, Državne bezbjednosti Srbije, Jugoslavenske narodne armije, Vojske Republike Srpske, paravojnih formacija, kao i birokratskog aparata tzv. “Srpske opštine Zvornik”.
Posebna pažnja posvećena je masovnim i pojedinačnim zločinima u zvorničkim selima, naseljima i ulicama, a u zasebnom poglavlju detaljno je obrađen sistem koncentracionih logora, koji je bio među najsistematičnijima u periodu 1992–1995. i predstavljao jedno od najvećih stratišta zvorničkih Bošnjaka.
Sistem logora i masovni zločini
Autori zaključuju da je, s obzirom na zločine počinjene u Zvorniku do jula 1995. godine, kao i na one izvršene tokom genocida u Srebrenici i njenoj okolini na prostoru Zvornika, ova općina postala lokalna zajednica s najvećim brojem ubijenih i nestalih civilnih žrtava na svom teritoriju, čime se argumentirano imenuje kao ključna geografska determinanta zločina, stratišta i masovnih grobnica u ratovima na prostoru bivše Jugoslavije krajem XX stoljeća.
Publikacija sadrži i registar imena i geografskih pojmova, kao i listu skraćenica, što dodatno olakšava njeno korištenje u naučne i istraživačke svrhe. Posebnu dokumentarnu vrijednost ima topografska karta s označenim mjestima masovnih ubistava, logorima i drugim lokalitetima zločina na području Zvornika u periodu 1992–1995.
Urednik knjige je dr. sc. Hikmet Karčić, dok recenzentski tim čine akademik prof. dr. Mirko Pejanović, prof. dr. Edina Bećirević, dr. sc. Jasmin Medić, prof. dr. Hariz Halilović i dr. sc. Zilha Mastalić Košuta. Urednik i recenzenti ocijenili su da se radi o jednom od najobimnijih i metodološki najtemeljnijih istraživačkih djela o ratnim zločinima počinjenim u Bosni i Hercegovini tokom agresije 1992–1995. godine, koje predstavlja trajni naučni, dokumentarni i društveni doprinos kulturi sjećanja i borbi protiv negiranja genocida.
Doprinos domaćoj i svjetskoj nauci o genocidu
Akademik Mirko Pejanović knjigu je ocijenio kao monumentalno i kapitalno naučno djelo koje donosi cjelovitu spoznaju o ratnim zločinima i genocidu, naglašavajući njenu izuzetnu dokumentarnu, edukativnu i historijsku vrijednost.
Ističe da djelo predstavlja i glas istine u vremenu negiranja zločina, te zaslužuje najviši naučni i društveni respekt. Edina Bećirević ističe da je riječ o neizostavnoj studiji savremene historiografije genocida, u kojoj su zločini dokumentirani s forenzičkom preciznošću. Naglašava da autori genocid prikazuju kao dugotrajan i planski proces, razotkrivajući mehanizme njegove lokalne operacionalizacije, čime djelo dobija i širi globalni značaj.
Jasmin Medić naglašava da je knjiga metodološki utemeljena i historiografski izuzetno značajna, jer događaje u Zvorniku smješta u širi politički i vojni kontekst agresije na Bosnu i Hercegovinu. Ističe da se radi o prvoj sistematskoj i stručnoj obradi zločina u jednoj općini, koja predstavlja važan putokaz budućim istraživačima.
Zilha Mastalić Košuta knjigu opisuje kao potresno i hrabro svjedočanstvo koje jasno pokazuje da zločini u Zvorniku nisu bili stihijski, već planski vođeni. Naglašava da djelo nadilazi faktografiju i snažno rasvjetljava psihološke i emotivne posljedice genocida, ostavljajući trajno upozorenje budućim generacijama.
Hariz Halilović knjigu ocjenjuje kao monumentalno i nezaobilazno djelo za istraživače genocida, koje jasno dokazuje njegov sistemski i kontinuirani karakter od 1992. do 1995. godine. Posebno ističe interdisciplinarni pristup i visoke metodološke standarde koje djelo postavlja.
Urednik knjige Hikmet Karčić naglašava da se radi o najsveobuhvatnijem naučno-empirijskom istraživanju ratnih zločina u savremenoj bosanskohercegovačkoj historiografiji, koje predstavlja primjer kako se zločini trebaju istraživati i dokumentovati.
klix.ba
